Mobbing – niestety, ale chyba każdy z nas słyszał o tym zjawisku. Z pewnością, niejednokrotnie uczestniczyliśmy w rozmowie, w której jedna z osób narzekała na szefa/szefową i tragiczną atmosferę w pracy, wówczas padały oskarżenia o mobbing. Spróbujmy jednak określić, które z negatywnych działań pracodawcy można określić mobbingiem, a które jedynie niekulturalnym zachowaniem.

Co to jest mobbing – definicja

Zgodnie z Kodeksem pracy Art. 943 § 2. Mobbing oznacza działania lub zachowania dotyczące pracownika lub skierowane przeciwko pracownikowi, polegające na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu pracownika, wywołujące u niego zaniżoną ocenę przydatności zawodowej, powodujące lub mające na celu poniżenie lub ośmieszenie pracownika, izolowanie go lub wyeliminowanie z zespołu współpracowników. 

Zatem, żeby można było mówić o zaistnieniu mobbingu muszą zostać spełnione określone warunki:

  • zamknięte środowisko, w którym istnieją zależności władzy – struktura pionowa,
  • mobber – przełożony bezpośredni lub pośredni, ale też współpracownik,
  • zachowanie/działania mobbera muszą być:
    • powtarzające się,
    • długotrwałe,
    • upokarzające,
    • negatywnie wpływające na samoocenę.

Uwaga: jeśli nękanie lub zastraszenie okazało się jednorazowym incydentem, to niestety nawet pomimo wystąpienia negatywnych efektów, nie może zostać uznane za mobbing. Czas, a raczej powtarzalność czynności jest jednym z kluczowych warunków opisywanego zjawiska.

Przykłady mobbingu w pracy

Oto klika przykładów, które pozwolą lepiej zrozumieć i ocenić sytuację:

1.      Od swojego szefa otrzymałeś zadanie zebrania ofert od drukarni, które specjalizują się w przygotowywaniu wydruków na koszulkach. Na zadanie masz 3-4 dni. Minęło kilka dni, zbliża się zebranie zespołu. Tobie jednak udało się jedynie wysłać maila z zapytaniem do 2 drukarni, przy czym jedna nie odpowiedziała w ogóle, a druga obiecała wysłać ofertę w następnym tygodniu. Podczas zebrania szef prosi Cię o przedstawienie zestawienia ofert, Ty jednak ich nie posiadasz. Szef się irytuje, przy wszystkich krytykuję Cię, za brak efektów, zadaje pytania o przyczynę niewykonania zadania. W ostateczności daje Ci kolejne 2 dni i każe na bieżąco relacjonować postępy Twoich prac.

Ocena sytuacji - BRAK MOBBINGU – przełożony ma prawo do oceny pracy podwładnego, w tym także krytycznej oceny tejże pracy; a także do stosowania kontroli i nadzoru nad wykonywaniem pracy przez podwładnych.

2.      Pracodawca stale pomija Cię przy powierzaniu zadań. Co więcej zadania uznane za trudniejsze, ambitniejsze zleca pracownikowi, który jest na niższym niż Twoje stanowisko. Tobie z kolei powierza proste prace, w których nie masz szansy się wykazać. Po pewnym czasie dochodzą do Ciebie słuchy, że pracodawca tłumaczy innym pracownikom, iż jego podział zadań jest spowodowany Twoim słabszym stanem psychicznym, ponieważ wie, że regularnie odwiedzasz psychologa.

Ocena sytuacji – MOBBING: pracodawca nie ma prawa pomijać Cię przy powierzaniu zadań i zlecać je niżej wykwalifikowanemu pracownikowi, ponadto ma zakaz rozpowszechniania wśród pracowników jakiejkolwiek informacji o stanie Twojego zdrowia i korzystaniu z pomocy medycznej/psychologicznej.

3.      Firma, w której pracujesz ostatnio dostaje dużo zleceń, coraz częściej zostajesz po godzinach. Pracodawca początkowo sugeruje, żeby dokończyć pewne zadania w weekend. Później, już nie sugeruje, ale wymaga od Ciebie pracy w weekend. Tłumacząc, że jeśli są zlecenia, to należy je wykonać. Dodaje, że jak się wolno pracuje, to później trzeba nadrabiać w weekend, a poza tym na Twoje miejsce jest już kolejka chętnych i nikt na siłę Cię tu nie trzyma.

Ocena sytuacji – MOBBING: pracodawca nie może zmuszać pracownika do pracy w weekend, nie ma też prawa zastraszać pracownika i wywoływać u niego zaniżoną ocenę przydatności do pracy.

Jak sobie radzić z mobbingiem?

Kiedy zdajemy sobie sprawę, że jesteśmy ofiarą mobbingu i same rozmowy z przełożonym lub przedstawicielami innych działów – HR nie pomagają, mamy jeszcze kilka innych możliwości rozwiązania tej sytuacji. Na drodze sądowej możemy dochodzić swoich racji i domagać się zadośćuczynienia.

Zgodnie z zapisami Kodeksu pracy Art. 943 :

§ 3. Pracownik, u którego mobbing wywołał rozstrój zdrowia, może dochodzić od pracodawcy odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. 

§ 4. Pracownik, który wskutek mobbingu rozwiązał umowę o pracę, ma prawo dochodzić od pracodawcy odszkodowania w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę, ustalane na podstawie odrębnych przepisów. 

§ 5. Oświadczenie pracownika o rozwiązaniu umowy o pracę powinno nastąpić na piśmie z podaniem przyczyny, o której mowa w § 2, uzasadniającej rozwiązanie umowy.

Zatem prawo daje nam możliwość: ubiegania się o zadośćuczynienie za doznaną krzywdę, rozwiązania umowy o pracę wraz z odszkodowaniem. 

Uwaga: musimy pamiętać, że to po stronie poszkodowanego – zgłaszającego mobbing leży kwestia zebrania dowodów dokumentujących wystąpienie mobbingu (nagrania, zeznania świadków, zaświadczenia lekarskie).

Gdzie można zgłosić mobbing?

Paradoksalnie to prawo zobowiązuje samego pracodawcę do przeciwdziałania mobbingowi. Jeśli więc sytuacja mobbingu ma miejsce w większej organizacji, zawsze można się zwrócić o pomoc do działu kadr/HR, albo wyższego rangą przełożonego z pominięciem bezpośredniego szefa. Często duże organizacje posiadają dodatkowe wewnętrzne dokumenty opisujące strukturę i zasady funkcjonowania, w tym przeciwdziałania mobbingowi. W mniejszych firmach często może zabraknąć takich możliwość, zawsze jednak można zgłosić oficjalną skargę do Państwowej Inspekcji Pracy, która jest zobligowana dokonać kontroli w miejscu pracy (uwaga nie są zdradzane dane osoby, która dokonała zgłoszenia). Pozostaje też możliwość zgłoszenia się do Sądu Pracy i dochodzenie swoich praw na drodze sądowej.